भित्तामा भगवान बनाउँदा पूजा र जिम्मेवारी सम्झनुपर्छ

पशुपति ,देवपत्तन-नेपालका गल्लीहरू साँघुरा छन्, सडकहरू तंग छन् र सार्वजनिक ठाउँहरू प्रायः भीडभाडले भरिएका हुन्छन्। यस्ता ठाउँमा भित्तामा भगवानका चित्र बनाउने चलन बढ्दैछ। धेरैले यसलाई केवल ‘सजावट’ वा ‘कलात्मक काम’को रूपमा हेर्छन्। तर हाम्रो संस्कृतिमा भगवानका चित्र केवल कला मात्र होइनन्; तिनीहरू पूजा, श्रद्धा र आध्यात्मिक ऊर्जा सँग जोडिएका हुन्छन्।

भित्तामा देवताको चित्र बनाउँदा केवल कोर्ने काम पर्याप्त छैन। यसले कलाकारको कौशल मात्र देखाउँदैन, समाजमा धार्मिक भावना र मर्यादासँग सम्बन्धित जिम्मेवारी पनि उत्पन्न गर्छ। देवताको आकृति बनाउँदा हामी केवल चित्र बनाउँदैनौं, पूजा योग्य र सुरक्षित स्वरूप तयार गर्दैछौं।
हाम्रो परम्परामा वास्तु र तन्त्र अनुसार देवतालाई कुन दिशा, कुन स्थानमा राख्ने भन्ने नियम छन्। गल्तीले चित्र बनाउँदा त्यसले सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह गर्नुको सट्टा नकारात्मक असर गर्न सक्छ। भगवानको आँखाको आकार, हातको स्थिति, आयुध र अन्य प्रतीकहरूको माप शास्त्रीय नियमअनुसार हुनु आवश्यक छ। निरीक्षण नगरी वा माप नपालेर बनाइएका चित्रहरू प्रायः दोषपूर्ण हुन्छन् र पूजा गर्नेलाई असुविधा दिन सक्छ।

आजकल भित्तामा भगवानका चित्र बनाउँदा धेरैले ‘Street Art’ वा ‘सजावट’लाई प्राथमिकता दिन्छन्। तर यी चित्रहरू सार्वजनिक ठाउँमा रहने भएकाले घाम, पानी, धूलो र मानिसहरूको खुट्टा लाग्ने कारण पवित्रता कायम रहँदैन। यदि हामी ती चित्रको सुरक्षा गर्न सक्दैनौं भने, तिनीहरू बनाउने अधिकार हामीसँग हुँदैन।

यसलाई बच्चा पालनसँग तुलना गर्न सकिन्छ। बच्चा जन्माउनु मात्र ठूलो कुरा होइन, उसको पालनपोषण, सुरक्षा र माया मुख्य जिम्मेवारी हो। त्यसैगरी कलाकारले भगवानको आकृति कोर्दा त्यो केवल चित्र सिर्जना होइन, एउटा आध्यात्मिक ऊर्जा जन्माउने काम हो। यदि त्यसको सुरक्षा र मर्यादा सुनिश्चित गर्न सकिँदैन भने, त्यसलाई बनाउनु भन्दा नबनाउनु नै उत्तम हुन्छ।

नेपाली र हिन्दू संस्कृतिमा चित्रलाई पनि साक्षात भगवानको स्वरूप मानिन्छ। मन्दिरमा मूर्तिहरू स्थापनाको क्रममा पूजा, सुरक्षा र मर्यादा सुनिश्चित गरिन्छ। तर सार्वजनिक ठाउँमा बनेका चित्रहरू यस्तो सुरक्षा पाउँदैनन्। सडकमा बनाइएका चित्रमा मानिसहरूले अनजानेमा खुट्टा राख्न सक्छन्, फोहोर पार्न सक्छन् वा थुक्न सक्छन्। यसले धार्मिक भावनामा चोट पुर्‍याउने मात्र होइन, समाजमा भगवानप्रति सम्मान र श्रद्धा कमजोर बनाउँछ।

भित्तामा भगवानका चित्र बनाउँदा स्थानको चयन महत्वपूर्ण छ। गल्ली, सडक र सार्वजनिक स्थानमा बनाइएका चित्रहरूमा मानिसहरूको हिँडाइ, सवारी साधनको भिड, माटो र पानीका कारण पवित्रता कायम रहँदैन। त्यसैले पूजा गर्न नसकिने र मर्यादा राख्न नसकिने स्थानमा चित्र बनाउनु भन्दा नबनाउनु नै उत्तम हुन्छ।

सुरक्षा र संरक्षण सुनिश्चित गर्न, चित्र बनाउँदा चित्रको दिशा र स्थान शास्त्रीय नियमअनुसार निश्चित गर्नुपर्छ। चित्रको अनुपात, आकार र प्रतीकहरू शास्त्र अनुसार मिलाउनुपर्छ। बनाइएका चित्रहरूको दीर्घकालीन सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। समुदायसँग परामर्श गरेर चित्र बनाउने अभ्यासले भविष्यमा यसको पवित्रता कायम राख्न सहयोग गर्छ।

आजकल कलाकारहरू आधुनिक शैली, ग्राफिटी र Street Art मार्फत भगवानका चित्र बनाउँछन्। यसमा कला र जिम्मेवारी बीच सन्तुलन आवश्यक छ। यदि केवल ‘कलात्मक प्रस्तुति’मा ध्यान दिइन्छ र सुरक्षा, पूजा र मर्यादा बेवास्ता गरिन्छ भने, यसले समाजमा धार्मिक भावना कमजोर बनाउँछ र भगवानको सम्मानमा कमी ल्याउँछ।
सार्वजनिक स्थानमा चित्र बनाउँदा समुदायसँग परामर्श गर्नु पनि आवश्यक छ। यसले केवल धार्मिक सम्मान मात्र सुनिश्चित गर्दैन, चित्रको दीर्घकालीन संरक्षणमा समुदायको सहभागिता पनि बढाउँछ। कलाकार, धार्मिक गुरु, वास्तु विशेषज्ञ र स्थानीय समुदायसँग परामर्श गरेर चित्र बनाउने अभ्यासले भविष्यमा यसको पवित्रता कायम राख्न सहयोग गर्छ।

भित्तामा भगवानका चित्र केवल दृश्य कला होइन; यसले समाजमा आध्यात्मिक ऊर्जा फैलाउने, धार्मिक भावना जागृत गर्ने र समुदायलाई एकताबद्ध बनाउने काम गर्दछ। त्यसैले भित्तामा चित्र बनाउँदा केवल ‘कला’को दृष्टिले होइन, पूजा योग्यताको र जिम्मेवारीको दृष्टिले पनि विचार गर्नुपर्छ।

समग्रमा भन्नुपर्दा, भित्तामा भगवानका चित्र बनाउँदा ध्यान दिनुपर्ने कुरा यस प्रकार छन्। चित्रको स्थान र दिशा शास्त्र अनुसार हुनु आवश्यक छ। चित्रको अनुपात, माप र प्रतीक शास्त्रीय नियमअनुसार हुनुपर्छ। सार्वजनिक स्थानमा चित्र बनाउँदा सुरक्षा, मर्यादा र दीर्घकालीन संरक्षण सुनिश्चित गर्नुपर्छ। समुदायसँग परामर्श गर्दा धार्मिक सम्मान र सामाजिक सहभागिता बढ्छ। केवल कला र सजावटको दृष्टिले चित्र बनाउँदा आध्यात्मिक ऊर्जा र पवित्रता खतरामा पर्न सक्छ।

भित्तामा भगवानका चित्र बनाउँदा केवल कलाकारको कौशल प्रदर्शन मात्र होइन, पूजा, श्रद्धा र जिम्मेवारी पनि मुख्य विषय हुन्। यदि हामी ती चित्रको सुरक्षा, मर्यादा र भविष्य सुनिश्चित गर्न सक्दैनौं भने, तिनीहरू बनाउनु उचित हुँदैन। यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि कला केवल स्वरूप हो; यसको मूल्य र महत्व आध्यात्मिक जिम्मेवारी र सम्मानसँग जोडिएको हुन्छ।