जन्मदेखि १५ महिनासम्म बालबालिकालाई कुन-कुन खोप लगाउनुपर्छ ?

काठमाडौं । बालबालिकालाई विभिन्न संक्रामक तथा गम्भीर रोगबाट जोगाउन जन्मिएदेखि नै नियमित खोप लगाउनु आवश्यक हुन्छ। बच्चाको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता विकास हुँदै जाने क्रममा निश्चित उमेरमा दिइने खोपले क्षयरोग, पोलियो, निमोनिया, दादुरा, रुबेला, टिटेनस, कालीखोकी, जापानिज इन्सेफलाइटिस र टाइफाइडजस्ता रोगबाट बचाउन मद्दत गर्छ।

नेपाल सरकारले राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमअन्तर्गत जन्मदेखि १५ महिनासम्मका बालबालिकालाई विभिन्न चरणमा निःशुल्क खोप उपलब्ध गराउँदै आएको छ। निर्धारित समयमा खोप लगाउँदा बालबालिकामा रोगविरुद्ध प्रतिरक्षा विकास हुनुका साथै संक्रमण भए पनि गम्भीर अवस्था सिर्जना हुने जोखिम कम हुन्छ।

राष्ट्रिय खोप तालिकाअनुसार बच्चा जन्मनेबित्तिकै बीसीजी खोप दिइन्छ। यसले क्षयरोगका गम्भीर प्रकारबाट जोगाउन मद्दत गर्छ।

त्यसपछि ६ हप्तामा रोटाभाइरस, पोलियो, पेन्टाभ्यालेन्ट र निमोकोकल खोपको पहिलो मात्रा दिइन्छ। १० हप्तामा यी खोपका आवश्यक दोस्रो मात्रा र १४ हप्तामा पेन्टाभ्यालेन्ट तथा पोलियोविरुद्धका थप मात्रा दिइन्छन्।

त्यस्तै, ९ महिनाको उमेरमा दादुरा-रुबेला खोपको पहिलो मात्रा, निमोकोकल खोपको बुस्टर तथा पोलियोविरुद्धको खोप दिइन्छ। १२ महिनामा जापानिज इन्सेफलाइटिसविरुद्धको खोप लगाइन्छ।

१५ महिनाको उमेरमा दादुरा-रुबेला खोपको दोस्रो मात्रा र टाइफाइडविरुद्धको कन्जुगेट खोप दिइन्छ। यी खोपले बालबालिकालाई विभिन्न संक्रामक रोगबाट सुरक्षित राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

खोप किन आवश्यक छ ?

बालबालिकाको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण रूपमा विकसित भइसकेको हुँदैन। त्यसैले उनीहरू विभिन्न संक्रमणको जोखिममा रहन्छन्। खोपले शरीरमा रोगविरुद्ध लड्ने प्रतिरक्षा विकास गर्न मद्दत गर्छ।

नियमित खोपले बालबालिकालाई गम्भीर संक्रमण, अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने अवस्था र रोगका कारण हुन सक्ने जटिलताबाट जोगाउन सहयोग गर्छ। साथै, समुदायमा संक्रामक रोग फैलिने सम्भावना पनि कम हुन्छ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार खोप रोगबाट बचाउने प्रभावकारी सार्वजनिक स्वास्थ्य उपायमध्ये एक हो।

खोप छुटेमा के गर्ने ?

कुनै कारणले बच्चाको खोप लगाउने समय छुट्यो भन्दैमा अभिभावक आत्तिनु पर्दैन। बच्चाको खोप कार्ड लिएर नजिकैको स्वास्थ्य संस्था वा खोप केन्द्रमा जान सकिन्छ।

स्वास्थ्यकर्मीले पहिले लगाइएका खोपको विवरण हेरेर छुटेका मात्रा पूरा गर्ने व्यवस्था मिलाउन सक्छन्। खोप छुटेको अवस्थामा सबै खोप सुरुदेखि नै दोहोर्‍याउनुपर्ने हुन्छ भन्ने छैन।

खोप लगाएपछि केही बालबालिकामा सामान्य ज्वरो आउने, सुई लगाएको ठाउँमा दुख्ने वा हल्का सुन्निने हुन सक्छ। तर असामान्य वा गम्भीर प्रतिक्रिया देखिएमा तत्काल स्वास्थ्यकर्मीसँग सम्पर्क गर्नुपर्छ।

अभिभावकले बच्चाको खोप कार्ड सुरक्षित राख्ने र तोकिएको मितिमा खोप लगाउने कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। समयमै सबै आवश्यक खोप पूरा गर्नु बालबालिकालाई रोकथाम गर्न सकिने गम्भीर रोगबाट जोगाउने महत्वपूर्ण उपाय हो।