झन्डै २८ सय वर्षअघि नै मानिसले गाँजा नशाका रूपमा सेवन गर्ने गरेको प्रमाण फेला

काठमाडौँ । मानिसले झन्डै २ हजार ८०० वर्षअघि नै गाँजालाई नशालु पदार्थका रूपमा सेवन गर्ने गरेको प्रमाण पुरातत्त्वविद्हरूले फेला पारेका छन् । दक्षिणी साइबेरियास्थित प्राचीन समाधिस्थलमा गाँजाका बीउ र मानव कपालमा यसको रासायनिक अवशेष भेटिएपछि यस्तो तथ्य सार्वजनिक भएको हो ।

वैज्ञानिक जर्नल 'साइन्स' मा नोभेम्बर ५ मा प्रकाशित अध्ययनअनुसार अनुसन्धानकर्ताहरूले साइबेरियाको उयुक उपत्यकास्थित समाधिस्थलबाट एक हजार ४०० भन्दा बढी गाँजाका बीउ सङ्कलन गरेका थिए । रेडियोकार्बन परीक्षणबाट ती बीउ करिब २ हजार ८०० वर्ष पुराना भएको पुष्टि भएको छ । उक्त समय स्किथियन सभ्यताको प्रारम्भिक कालसँग सम्बन्धित मानिन्छ ।

अनुसन्धानका क्रममा समाधिस्थलमा भेटिएको मानव कपालको रासायनिक परीक्षण गर्दा गाँजामा पाइने मनो-सक्रिय तत्त्व टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल (टीएचसी) र क्यानाबिनोल फेला परेको थियो । टीएचसीले मानिसको मस्तिष्क र चेतनामा प्रभाव पार्छ । कपालमा यी तत्त्व भेटिनुले तत्कालीन मानिसले गाँजा सेवन गरेको बलियो प्रमाण दिएको अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ ।

अध्ययनका प्रमुख लेखक तथा स्विट्जरल्यान्डको बर्न विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता जिनो कास्पारीका अनुसार गाँजाको प्रयोग धार्मिक तथा सांस्कृतिक अनुष्ठानसँग जोडिएको हुन सक्छ । समाधिस्थलमा घोडाको बलि दिइएको प्रमाणसमेत भेटिएकाले तत्कालीन समुदायमा गाँजा अनुष्ठानका क्रममा प्रयोग भएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । यद्यपि यसको वास्तविक प्रयोग र उद्देश्यबारे अनुसन्धानकर्ताहरू निश्चित भइसकेका छैनन् ।

यसअघि पूर्वी एसियामा कम्तीमा ६ हजार वर्षअघि गाँजाको खेती हुने गरेको प्रमाण भेटिएको थियो । तर, त्यसबेला यसको खेती मुख्यतः तेलयुक्त बीउका लागि गरिएको मानिन्थ्यो । नशालु पदार्थका रूपमा सेवन गरिएको प्रत्यक्ष प्रमाण भने यसअघि करिब २ हजार ५०० वर्ष पुरानो मानिएको थियो । नयाँ खोजले प्राचीन समाजमा गाँजाको प्रयोगबारे थप जानकारी दिएको छ ।

अनुसन्धान टोलीले समाधिस्थलबाट प्राप्त गाँजाका बीउको प्राचीन डीएनए परीक्षण पनि गरिरहेको छ । यसबाट गाँजाको खेती, घरेलुकरण र विभिन्न क्षेत्रमा यसको विस्तार कसरी भयो भन्नेबारे थप जानकारी प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको छ ।